Viêm đa khớp dạng thấp: Biểu hiện thường gặp và lưu ý theo dõi

Viêm đa khớp dạng thấp thường được chú ý khi các khớp đau, sưng và cứng lặp lại, nhất là vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi yên khá lâu. Điều đáng xem không chỉ là cơn đau có hay không, mà là nó xuất hiện ở khớp nào, kéo dài bao lâu và ảnh hưởng thế nào đến việc nắm đồ hay làm việc thường ngày.

Biểu hiện nào thường gặp?

Triệu chứng hay gặp nhất là đau khớp, sưng khớp và cứng khớp. Tình trạng này thường ảnh hưởng các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay và bàn chân trước, nhưng cũng có thể lan sang gối, khuỷu tay hoặc vai. Một dấu hiệu đáng chú ý là cứng khớp buổi sáng kéo dài hơn 30 phút; nhiều người thấy đỡ hơn sau khi cử động nhẹ. Mẫu hình hai bên cơ thể cùng bị ảnh hưởng cũng khá thường gặp.

Ngoài khớp, một số người còn thấy mệt mỏi, sốt nhẹ, chán ăn hoặc khô mắt, khô miệng. Không phải ai cũng có đủ các biểu hiện này cùng lúc, nên kiểu xuất hiện của triệu chứng thường quan trọng hơn một cơn đau riêng lẻ. Nếu cảm giác nặng khớp cứ lặp lại theo đợt, đặc biệt khi bàn tay hoặc cổ tay khó nắm chặt, đó là chi tiết nên ghi lại.

• Đau và sưng nhiều khớp, không chỉ một vị trí.
• Cứng khớp buổi sáng, nhất là khi cần vài chục phút mới “mở khớp” được.
• Khớp ấm, khó gập duỗi, cầm nắm yếu hơn bình thường.
• Triệu chứng kéo dài hoặc tái đi tái lại thay vì tự hết hẳn.

Cách theo dõi hữu ích nhất không phải là nhớ mình “đau nhiều hay ít”, mà là nhớ đau ở đâu, kéo dài bao lâu và làm khó việc gì.

Vì sao không nên gom mọi đau khớp vào một nhóm?

Đau khớp không tự động đồng nghĩa với viêm đa khớp dạng thấp. Quá tải, chấn thương, thoái hóa khớp, gout hoặc nhiễm trùng khớp đều có thể làm khớp đau, nhưng kiểu đau thường khác nhau. Thoái hóa khớp hay nặng hơn sau khi dùng khớp nhiều, còn viêm đa khớp dạng thấp thường làm khớp cứng vào buổi sáng và khó bắt đầu cử động sau thời gian nghỉ. Nếu chỉ nhìn vào chữ “đau khớp”, rất dễ gán nhãn sai cho tình trạng của mình.

Một khớp sưng nóng đỏ xuất hiện đột ngột cũng không nên được xem là cùng một chuyện với đau âm ỉ kéo dài. Kiểu sưng, thời điểm xuất hiện và các triệu chứng đi kèm tạo nên “mẫu” của bệnh. Mẫu đó giúp bác sĩ phân biệt giữa viêm, thoái hóa, quá tải cơ học và các nguyên nhân khác.

Nên ghi lại gì trước khi đi khám?

Ghi lại vài chi tiết đơn giản thường hữu ích hơn cố nhớ lại một cơn đau chung chung sau nhiều ngày. Nếu triệu chứng còn mới, hãy lưu ý 6 điểm sau:

1. Khớp nào đau, sưng hoặc cứng.
2. Cơn cứng khớp kéo dài bao lâu vào buổi sáng.
3. Có bị cả hai bên cơ thể hay chỉ một bên.
4. Có kèm mệt, sốt nhẹ, chán ăn, khô mắt hoặc khô miệng không.
5. Việc nào bị ảnh hưởng rõ nhất, như nắm chai nước, mở nắp, viết chữ hoặc đi lại.
6. Điều gì làm nặng hơn hay đỡ hơn, ví dụ nghỉ lâu, vận động nhẹ, chườm ấm.

Nếu khớp thay đổi theo ngày, ảnh chụp lúc đang sưng thường giúp ích hơn trí nhớ. Một vài dòng ghi chú theo tuần cũng tốt hơn mô tả cảm tính kiểu “lúc có lúc không”. Khi triệu chứng thay đổi liên tục, chuỗi ghi chép sẽ cho thấy xu hướng rõ hơn và giúp cuộc trao đổi với nhân viên y tế cụ thể hơn.

Khi nào nên đi khám sớm?

Nên đi khám sớm khi khớp sưng rõ, đau ở nhiều khớp cùng lúc, cứng khớp buổi sáng kéo dài, giảm lực nắm hoặc bắt đầu thấy khó thực hiện việc thường ngày. Việc đánh giá sớm cũng quan trọng vì các bệnh viêm khớp kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến chức năng khớp về sau.

Hãy chú ý hơn nữa nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• – Đau tăng nhanh hoặc lan rộng sang nhiều khớp hơn.
• – Khớp nóng đỏ, sưng nhiều hoặc đau dữ dội bất thường.
• – Mệt nhiều, sốt, sụt cân hoặc mất ngủ vì đau.
• – Tê, yếu hoặc cầm nắm kém rõ rệt.

Những dấu hiệu này không chỉ liên quan đến viêm đa khớp dạng thấp, nên tự đoán kéo dài không phải là cách an toàn nhất. Nếu triệu chứng đã ảnh hưởng đến chất lượng sống, ưu tiên phù hợp là được thăm khám và đánh giá trực tiếp.

Bác sĩ thường đánh giá ra sao?

Khi đi khám, bác sĩ thường hỏi khớp nào bị ảnh hưởng, triệu chứng bắt đầu từ khi nào, có đối xứng không và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Khám thực thể có thể đi kèm xét nghiệm máu và chụp X-quang hay siêu âm khi cần. Mục tiêu là ghép mẫu triệu chứng với dữ liệu cận lâm sàng để phân biệt viêm đa khớp dạng thấp với các nguyên nhân đau khớp khác.

Một điểm dễ bỏ qua là kết quả xét nghiệm không phải lúc nào cũng giống nhau ở mọi người. Vì vậy, nhật ký triệu chứng, ảnh chụp khớp sưng và mô tả mức độ ảnh hưởng thực tế thường có giá trị trong buổi khám đầu tiên. Có thêm dữ liệu cụ thể, cuộc trao đổi sẽ bớt chung chung và dễ đi đúng hướng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Viêm đa khớp dạng thấp có luôn đau ở cả hai bên không?

Không phải lúc nào cũng đúng hoàn toàn, nhưng đau hoặc cứng ở cả hai bên cơ thể là kiểu hình khá thường gặp. Nếu chỉ một khớp đau, vẫn chưa thể loại trừ viêm đa khớp dạng thấp.

Cứng khớp buổi sáng bao lâu thì đáng chú ý?

Nếu cứng khớp kéo dài hơn 30 phút và lặp lại nhiều ngày, đó là chi tiết nên ghi nhận.

Viêm đa khớp dạng thấp chỉ ảnh hưởng khớp nhỏ thôi sao?

Khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay và bàn chân thường được chú ý sớm, nhưng gối, khuỷu tay, vai và các khớp khác cũng có thể bị ảnh hưởng.

Có thể tự phân biệt với thoái hóa khớp không?

Không thể chắc chắn chỉ bằng cảm giác. Thoái hóa khớp thường nặng hơn sau khi dùng khớp nhiều, còn viêm đa khớp dạng thấp hay làm khớp cứng sau nghỉ và vào buổi sáng.

Khi nào nên mang ảnh hoặc ghi chú triệu chứng đến khám?

Khi triệu chứng thay đổi theo đợt, ảnh chụp lúc khớp sưng và vài dòng ghi chú theo ngày rất hữu ích. Thông tin này giúp bác sĩ nhìn ra mẫu triệu chứng thật hơn là chỉ nghe mô tả chung chung.