Loãng xương ở người lớn tuổi: Dấu hiệu và yếu tố nguy cơ

Loãng xương ở người lớn tuổi thường không gây ồn ào như nhiều bệnh khác: Xương yếu dần, rồi chỉ lộ ra khi có gãy xương, đau lưng, giảm chiều cao hoặc dáng đi thay đổi. Vì vậy, nhận ra sớm những tín hiệu nhỏ giúp tránh bỏ sót một vấn đề dễ bị xem là lão hóa bình thường.

Vì sao loãng xương ở người lớn tuổi thường bị bỏ qua

Điểm khó của bệnh này là phần lớn người bệnh không thấy gì rõ ràng ở giai đoạn đầu. Các nguồn y tế của NIH và MedlinePlus đều mô tả loãng xương như một bệnh “thầm lặng”: Mật độ xương giảm dần, nhưng sinh hoạt hằng ngày vẫn có thể gần như bình thường cho đến khi xảy ra gãy xương. Ở người lớn tuổi, sự thay đổi đó càng dễ bị lẫn với đau nhức do tuổi tác, nên một cú đau lưng sau khi cúi người hoặc một lần té nhẹ có thể bị bỏ qua.

Nhiều người cũng quen gọi ngắn gọn là loãng xương người già, nhưng cách gọi đó dễ tạo cảm giác bệnh chỉ xảy ra ở người rất cao tuổi. Thực tế, quá trình mất xương có thể âm thầm tích lũy từ trước đó khá lâu, rồi chỉ bộc lộ khi cơ thể không còn đủ “dự trữ” để chống đỡ một cú ngã hay một động tác tưởng như rất nhẹ.

Những tình huống hay bị xem nhẹ gồm:

• Đau lưng sau khi cúi nhặt đồ, xoay người, hắt hơi hoặc ho mạnh.
• Cảm giác cứng lưng, mỏi lưng dai dẳng nhưng không rõ chấn thương.
• Giảm chiều cao theo thời gian hoặc lưng cong hơn trước.

Chính vì loãng xương tiến triển chậm, điều quan trọng không phải là chờ một triệu chứng thật rõ, mà là nhìn các thay đổi nhỏ trong tổng thể.

Dấu hiệu loãng xương dễ thấy nhất

Khi loãng xương đã bắt đầu biểu hiện ra ngoài, các dấu hiệu thường xoay quanh xương yếu và biến dạng cột sống. Điều này giải thích vì sao nhiều người chỉ phát hiện bệnh sau một vết nứt xương hoặc sau một lần chụp phim vì đau lưng.

• Đau lưng đột ngột hoặc đau tăng lên sau cúi, nhấc vật, ho hay hắt hơi.
• Giảm chiều cao theo thời gian, nhất là khi người thân nhận ra tư thế và dáng đứng đã thay đổi.
• Lưng gù, thân người cúi về trước nhiều hơn trước đây.
• Gãy xương ở hông, cột sống hoặc cổ tay sau va chạm nhẹ.

Không phải mọi cơn đau lưng đều là loãng xương, nhưng đau mạnh xuất hiện sau một động tác rất nhỏ, như cúi nhặt đồ, xoay người trên ghế hoặc trượt chân từ tư thế đứng, đáng được xem xét nghiêm túc hơn mỏi cơ thông thường.

Ai dễ gặp loãng xương người già hơn

Tuổi càng cao, tốc độ mất xương thường càng tăng trong khi quá trình tạo xương mới chậm lại. Vì vậy, nguy cơ không chỉ xuất hiện ở người đã rất già; nó tăng dần theo thời gian và có thể tích lũy âm thầm trong nhiều năm. Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao hơn, nhưng nam giới lớn tuổi không hề được miễn trừ.

• Khung xương nhỏ hoặc thể trạng quá gầy, khiến cơ thể có ít “dự trữ” xương hơn.
• Tiền sử gia đình có loãng xương hoặc gãy cổ xương đùi.
• Chế độ ăn nghèo canxi và vitamin D trong thời gian dài.
• Hút thuốc lá hoặc uống rượu nhiều.
• Ít vận động, nằm một chỗ lâu hoặc giảm hoạt động kéo dài.
• Dùng một số thuốc dài ngày hoặc có bệnh nền ảnh hưởng đến xương.

MedlinePlus và NIAMS đều nhấn mạnh rằng đàn ông, đặc biệt sau tuổi 70, cũng có nguy cơ đáng kể. Nói cách khác, “chưa từng bị gãy xương” không đồng nghĩa với “không có nguy cơ”.

Bác sĩ thường đánh giá gì khi nghi ngờ bệnh

Ở Hoa Kỳ, đánh giá thường bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám thể chất: Đã từng gãy xương chưa, có mất chiều cao không, tư thế có đổi không, dáng đi và thăng bằng thế nào. Với người lớn tuổi, những chi tiết tưởng nhỏ này có giá trị vì chúng giúp phân biệt đau cơ thoáng qua với một vấn đề xương thực sự.

MedlinePlus cho biết sàng lọc thường được cân nhắc ở phụ nữ từ 65 tuổi trở lên; phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi nhưng có yếu tố nguy cơ cũng có thể được xem xét. Ở nam giới, việc sàng lọc tùy tình huống và nguy cơ cá nhân. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định đo mật độ xương để ước lượng mức độ yếu của xương và nguy cơ gãy xương sau này.

Điều cần nhớ nếu đang chăm sóc người lớn tuổi

Điều hữu ích nhất không phải là chờ đến khi đau thật dữ dội, mà là theo dõi những thay đổi cộng dồn. Một người đang ngồi thẳng mà dần cúi hơn, thấp đi vài centimet, bắt đầu né cúi người hoặc xoay lưng, hoặc than đau sau khi ho mạnh đều đáng được ghi nhận. Những dấu hiệu ấy không chứng minh loãng xương, nhưng đủ để không xem nhẹ.

Những thông tin nên nhớ lại trước khi đi đánh giá gồm:

• Lúc nào cơn đau bắt đầu và sau động tác hay va chạm nào.
• Có té ngã nhẹ, trượt chân, vấp hoặc ho mạnh trước khi đau không.
• Có giảm chiều cao, lưng gù hoặc thay đổi tư thế không.
• Từng gãy xương trước đó chưa, dù chỉ là gãy sau một cú ngã nhỏ.
• Có tiền sử gia đình, thuốc dùng dài ngày hay bệnh nền liên quan không.

Việc ghi lại những chi tiết này giúp cuộc trao đổi với bác sĩ chính xác hơn và tránh bỏ sót một gãy xương kín đáo. Với người lớn tuổi, đôi khi “không có gì lớn” lại là lý do đáng để kiểm tra kỹ hơn.

FAQ

Loãng xương ở người lớn tuổi có triệu chứng sớm không?

Thường là không. Loãng xương hay được gọi là “bệnh thầm lặng” vì giai đoạn đầu có thể gần như không có dấu hiệu rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện khi đã có gãy xương, đau lưng do xẹp đốt sống hoặc giảm chiều cao theo thời gian.

Dấu hiệu loãng xương nào dễ bị nhầm với mỏi lưng?

Đau âm ỉ sau cúi người, xoay người hoặc ho mạnh rất dễ bị nhầm với mỏi lưng thông thường. Cảm giác lưng cứng hơn, hơi gù đi hoặc thấp đi một chút cũng thường bị xem là chuyện tuổi tác.

Người đàn ông lớn tuổi có bị loãng xương không?

Có. Dù phụ nữ sau mãn kinh thường được nhắc đến nhiều hơn, nam giới lớn tuổi vẫn có nguy cơ đáng kể, nhất là sau 70 tuổi hoặc khi có yếu tố nguy cơ khác. Vì thế, nam giới không nên chủ quan chỉ vì bệnh ít được nói tới hơn.

Gãy xương sau cú ngã nhẹ có đáng lo không?

Có, vì đó có thể là dấu hiệu của xương giòn và dễ gãy hơn bình thường. Một cú ngã từ tư thế đứng mà lại gây gãy cổ tay, hông hoặc làm đau lưng kéo dài không nên bị xem như tai nạn ngẫu nhiên.

Khi nào nên nghĩ đến việc kiểm tra mật độ xương?

Khi có tuổi cao hơn, đã từng gãy xương, giảm chiều cao, thay đổi tư thế, hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc. Ở Hoa Kỳ, phụ nữ từ 65 tuổi trở lên thường được cân nhắc sàng lọc.