Khớp kêu lục cục khi vận động: Khi nào nên chú ý?

Khớp kêu lục cục khi vận động không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bệnh. Nhiều tiếng phát ra chỉ do bọt khí trong dịch khớp, gân hoặc dây chằng trượt qua xương. Nhưng nếu tiếng kêu đi cùng đau, sưng, nóng hay cứng khớp, bạn nên để ý hơn, nhất là khi nó lặp lại.

Vì sao khớp phát ra tiếng kêu khi vận động

Trong nhiều trường hợp, tiếng kêu xuất hiện khi khớp chuyển động bình thường, nhất là ở ngón tay, cổ tay, vai, gối hoặc cổ chân. Âm thanh đó có thể đến từ bọt khí trong dịch khớp bật ra, từ gân và dây chằng trượt qua một điểm gồ xương, hoặc từ bề mặt khớp ma sát nhiều hơn khi bạn mới bắt đầu cử động. Trong y khoa, kiểu tiếng này thường được gọi là crepitus.

Ở đầu gối, vai hoặc cổ, tiếng kêu dễ nghe hơn khi bạn đứng dậy sau khi ngồi lâu, leo cầu thang, squat, chống đẩy, hoặc xoay người nhanh. Khi chưa khởi động đủ, các mô quanh khớp có thể căng hơn một chút, nên cảm giác lục cục hoặc rạo rạo xuất hiện rõ hơn. Điều đó chưa đủ để kết luận có tổn thương.

Cần nhìn thêm vào chất lượng của tiếng kêu. Một tiếng tách đơn lẻ khác với tiếng rạo rạo kéo dài, lặp lại mỗi lần chịu lực, hoặc kèm cảm giác khựng lại giữa chừng. Nếu sụn mòn dần hoặc bề mặt khớp không còn trơn, âm thanh thường đi cùng đau nhức nhẹ, cứng khớp hay cảm giác khớp không còn mượt như trước.

Khi nào tiếng lục cục có thể xem là bình thường

Tiếng kêu có xu hướng lành tính hơn khi nó chỉ xuất hiện thoáng qua, không đau, không sưng, không nóng đỏ và bạn vẫn cử động đủ biên độ. Nhiều người nghe khớp phát ra tiếng kêu nhiều năm mà vẫn sinh hoạt bình thường, nhất là khi tiếng đó không tăng dần theo thời gian.

Điểm cần nhớ: Tiếng kêu một mình thường ít đáng lo hơn tiếng kêu đi cùng đau, sưng hoặc khớp bị kẹt.

Điều này cũng giải thích vì sao không nên cố bẻ khớp để tạo thêm tiếng. Việc đuổi theo âm thanh thường không cho bạn biết thêm điều gì về sức khỏe khớp, nhưng lại làm bạn khó nhận ra khi một tiếng kêu mới xuất hiện vì lý do khác. Nếu khớp chỉ kêu trong một vài động tác nhất định rồi lặng đi, nhiều khả năng đó là tín hiệu cơ học hơn là vấn đề cấp tính.

Dấu hiệu không nên bỏ qua

Khớp kêu đi cùng đau khớp khi vận động là lúc bạn nên chú ý nhiều hơn. Đây có thể là dấu hiệu của tổn thương mô mềm, viêm, thoái hóa hoặc một vấn đề cơ học trong khớp, nhất là khi triệu chứng lặp lại cùng một kiểu.

• Sưng rõ, nóng hoặc đỏ quanh khớp, nhất là sau vận động mạnh hoặc sau chấn thương.
• Đau tăng khi chịu lực, leo cầu thang, ngồi xổm, nắm chặt, nâng đồ hoặc xoay khớp.
• Khớp bị kẹt, lỏng, mất vững, khó duỗi hết hoặc đau nhói ngay khi tiếng kêu xuất hiện.
• Tiếng kêu đến ngay sau cú té, cú xoay bất ngờ, va đập hoặc một buổi tập có động tác lặp lại cường độ cao.
• Kèm sốt, mệt hoặc sưng đau không rõ lý do.

Sau chấn thương, khớp sưng có thể liên quan đến bong gân, căng cơ, rách dây chằng, rách sụn chêm hoặc thậm chí gãy xương. Khi tiếng kêu đi cùng sưng nhanh, đau nhiều hoặc không chịu lực được, bạn nên đi khám sớm thay vì chờ vài ngày xem sao.

Khi nào tiếng kêu gợi ý thoái hóa khớp?

Thoái hóa khớp là một trong những nguyên nhân khiến tiếng lục cục rõ hơn, nhất là ở gối, hông, bàn tay hoặc cột sống. Khi lớp sụn mòn dần, bề mặt khớp không còn trơn, nên bạn có thể nghe tiếng rạo rạo, kèm đau tăng khi dùng khớp, khi bước lên cầu thang hoặc khi chịu lực kéo dài.

Dấu hiệu thường đi cùng là cứng khớp sau nghỉ, cảm giác khớp chậm vào guồng vào buổi sáng, hoặc đau hơn sau một ngày hoạt động nhiều. Không phải cứ nghe tiếng kêu là có thoái hóa, nhưng nếu mô tả này trùng với trải nghiệm của bạn, việc đi khám sớm sẽ hữu ích hơn.

Một cách theo dõi tiếng khớp trước khi quyết định đi khám

Không phải ai cũng cần đi khám ngay khi nghe tiếng lục cục, nhưng theo dõi có hệ thống sẽ giúp bạn phân biệt tiếng lành tính với tiếng báo hiệu vấn đề.

1. Ghi lại khớp nào phát ra tiếng, xuất hiện khi làm động tác gì, và có lặp lại theo một mẫu cố định hay không. Tiếng ở gối khi lên cầu thang khác với tiếng ở vai khi đưa tay qua đầu hoặc xoay vai.
2. Đánh dấu các dấu đi kèm như đau, sưng, nóng, cứng buổi sáng, giảm lực nắm hoặc giảm khả năng chịu lực.
3. So sánh trước và sau vận động. Nếu tiếng kêu tăng rõ khi chưa khởi động, sau khi ngồi lâu hoặc sau buổi tập nặng, khớp có thể đang chịu tải không phù hợp.
4. Nếu tiếng kêu mới xuất hiện sau chấn thương, hoặc bạn thấy biên độ cử động giảm dần, hãy đặt lịch khám với bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ cơ xương khớp.

Trong lần khám, bác sĩ thường quan sát cách bạn gập, duỗi và chịu lực của khớp, rồi cân nhắc chụp X-quang hoặc các kiểm tra khác nếu cần. Điều quan trọng là có được bức tranh đầy đủ của triệu chứng, thay vì chỉ nghe riêng tiếng kêu.

Theo dõi bằng ba câu hỏi

Nếu bạn chỉ muốn giữ một cách nhớ nhanh, hãy hỏi ba điều: tiếng kêu có đau không, có sưng hay nóng không, và có xuất hiện sau chấn thương hoặc làm bạn hạn chế vận động không. Chỉ cần một trong ba câu này là có vấn đề, mức độ chú ý đã khác hẳn.

• Không đau, không sưng, không hạn chế: Thường chỉ cần theo dõi.
• Có đau khớp khi vận động hoặc cứng khớp: Nên xem lại tải vận động và theo dõi kỹ hơn.
• Có sưng, nóng, kẹt khớp, sốt hoặc sau chấn thương: Nên đi khám sớm.

FAQ

Khớp kêu lục cục khi vận động có phải lúc nào cũng là bệnh không?

Không. Nhiều tiếng kêu đến từ bọt khí trong dịch khớp hoặc từ gân, dây chằng trượt qua cấu trúc xương. Nếu không đau, không sưng và khớp vẫn hoạt động tốt, tiếng đó thường ít đáng lo hơn. Vấn đề là khi nó đổi tính chất hoặc đi cùng triệu chứng khác.

Nếu khớp kêu nhưng không đau thì có cần đi khám không?

Thường chưa cần vội nếu chỉ kêu thoáng qua và không có sưng, nóng, đỏ hay hạn chế vận động. Bạn nên theo dõi xem tiếng kêu có tăng dần, xuất hiện sau chấn thương hay làm bạn né động tác nào đó không. Khi mẫu hình thay đổi, việc khám sẽ hữu ích hơn.

Khớp kêu kèm đau khớp khi vận động báo hiệu điều gì?

Đó là lúc nghĩ đến nhiều hơn một tiếng động cơ học đơn thuần. Đau có thể đi cùng viêm, thoái hóa, sụn mòn hoặc tổn thương mô mềm quanh khớp. Nếu đau xuất hiện rõ khi chịu lực, lên cầu thang, ngồi xổm hoặc xoay khớp, bạn nên để bác sĩ kiểm tra.

Có nên cố bẻ khớp để nghe tiếng kêu không?

Không nên. Cố tạo tiếng khớp không cho bạn thêm thông tin hữu ích, trong khi có thể khiến bạn bỏ lỡ dấu hiệu thật sự của một khớp đang bị kích thích hoặc đau. Nếu khớp thường xuyên cần bẻ mới thấy dễ chịu, đó cũng là lý do đáng để theo dõi.

Khi nào khớp kêu cần đi khám sớm?

Khi tiếng kêu xuất hiện sau chấn thương, đi cùng sưng nhanh, nóng đỏ, khớp kẹt, đau nhiều, không chịu lực được, hoặc kèm sốt. Những tình huống này không nên chờ tự hết. Khám sớm giúp phân biệt một tiếng động vô hại với tổn thương cần xử lý.