Đau thần kinh tọa: Triệu chứng và lưu ý vận động

Đau thần kinh tọa thường được nhận ra qua cơn đau chạy từ thắt lưng hoặc mông xuống mặt sau đùi, cẳng chân, đôi khi tới bàn chân. Cảm giác có thể nhói, bỏng rát, tê râm ran hoặc như điện giật, và nhiều người thấy rõ hơn khi ngồi lâu, ho, hắt hơi hoặc đổi tư thế.

Điều quan trọng là coi đây như một triệu chứng cần quan sát, không phải cái tên đủ để kết luận nguyên nhân. Ghi lại vị trí đau, bên nào bị ảnh hưởng, lúc nào đau tăng và chuyện gì làm nhẹ đi sẽ rất hữu ích khi cần trao đổi với nhân viên y tế.

Đau thần kinh tọa thường biểu hiện thế nào?

Đau thần kinh tọa không đứng yên ở một điểm. Nó thường đi theo đường từ lưng dưới qua mông xuống một bên chân, có khi chỉ dừng ở sau đùi, có khi lan tới cẳng chân hoặc bàn chân. Một số người cảm thấy đau là chính, số khác lại thấy tê hoặc châm chích rõ hơn đau.

Mức độ khó chịu cũng thay đổi theo hoàn cảnh. Có lúc chỉ là âm ỉ, nhưng cũng có lúc nhói như điện giật, nhất là khi ngồi lâu, cúi người, xoay lưng đột ngột hoặc ho, hắt hơi mạnh. Nếu một phần chân đau mà phần khác lại tê, đó là kiểu mô tả khá thường gặp.

Những dấu hiệu hay đi cùng gồm:

• – Đau lan theo một bên chân nhiều hơn bên còn lại.
• – Tê, châm chích hoặc cảm giác yếu ở chân hay bàn chân.
• – Cơn đau rõ hơn khi giữ một tư thế quá lâu.

Không phải cơn đau nào ở vùng lưng hoặc mông cũng là đau thần kinh tọa. Nếu cảm giác đau chỉ khu trú tại một điểm, không lan theo đường chân và không có tê hay yếu đi kèm, nguyên nhân có thể khác.

Nguyên nhân hay gặp phía sau cơn đau lan xuống chân

Phần lớn trường hợp liên quan đến việc một rễ thần kinh ở lưng dưới bị chèn ép hoặc kích thích. Nguyên nhân thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm, ngoài ra còn có gai xương, hẹp ống sống, trượt đốt sống hoặc chấn thương lưng.

Đau thần kinh tọa thường là kết quả của một vấn đề ở cột sống, chứ không phải một chẩn đoán đứng riêng biệt. Hai người có thể cùng nói “đau thần kinh tọa” nhưng nguyên nhân nền lại khác nhau.

Một số thói quen và bối cảnh sinh hoạt có thể làm triệu chứng dễ rõ hơn:

• – Ngồi quá lâu, nhất là khi không đổi tư thế.
• – Lái xe hoặc làm việc trước máy tính trong thời gian dài.
• – Bê vật nặng hoặc xoay người sai cách.
• – Ít vận động khiến vùng lưng và hông dễ cứng.

Khi đọc thông tin trên mạng, nên tách phần mô tả triệu chứng khỏi phần suy đoán nguyên nhân. Một cơn đau chạy dọc chân có thể gợi ý đau thần kinh tọa, nhưng vẫn cần quan sát thêm để biết mức độ và nguồn gốc thật sự.

Vận động và nghỉ ngơi cần cân bằng

Nghỉ hoàn toàn quá lâu thường không phải cách tốt nhất để xử lý cơn đau này. Vận động nhẹ, đều và có kiểm soát thường hữu ích hơn việc nằm yên nhiều ngày.

Mục tiêu là giữ cho lưng và chân không bị “đóng băng” bởi việc tránh động tác quá mức. Nếu một chuyển động làm đau lan mạnh xuống chân, hãy giảm cường độ hoặc đổi sang hoạt động nhẹ hơn.

Một số cách thường dễ áp dụng hơn:

1. 1. Đứng dậy và đổi tư thế thường xuyên nếu phải ngồi lâu.
2. 2. Đi bộ ngắn trên mặt phẳng thay vì cố tập nặng.
3. 3. Khi bê đồ, giữ vật gần người và tránh xoay mình đột ngột.
4. 4. Thử chườm ấm hoặc chườm lạnh nếu thấy dễ chịu hơn.

Giữ tư thế ngồi và đứng tương đối thẳng cũng có ích, nhất là với người làm việc bàn giấy. Nếu đang ngồi trước máy tính, nên để lưng dưới được đỡ tốt hơn thay vì gù hoặc trượt người ra trước.

Nếu cơn đau làm bạn ngại di chuyển, hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ. Một quãng đi bộ ngắn hoặc vài lần đứng lên ngồi xuống chậm rãi đều có giá trị hơn việc cố nghỉ cho đến khi mọi thứ đỡ hẳn.

Việc dùng thuốc giảm đau nên được hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì không phải loại nào cũng phù hợp với mọi người.

Khi nào nên đi khám sớm hoặc đi cấp cứu?

Nếu tự chăm sóc mà triệu chứng không đỡ, nếu đau kéo dài hơn khoảng một tuần, hoặc nếu cơn đau ngày càng nặng, nên đi khám sớm.

Cần đi cấp cứu hoặc tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• – Tê hoặc yếu ở cả hai chân.
• – Tê vùng quanh bộ phận sinh dục hoặc quanh hậu môn.
• – Không kiểm soát được việc đi tiểu hoặc đi tiêu, hoặc khó bắt đầu tiểu.
• – Tê hoặc yếu đang nặng dần lên rất nhanh.
• – Triệu chứng xuất hiện sau tai nạn, té ngã mạnh hoặc chấn thương lưng.

Đây là nhóm dấu hiệu không nên tiếp tục theo dõi tại nhà quá lâu, vì có thể liên quan đến tình trạng nghiêm trọng ở cột sống hoặc thần kinh.

Cách ghi nhận triệu chứng trước buổi khám

Một bản ghi ngắn gọn thường giúp cuộc trao đổi với người khám rõ ràng hơn.

Có thể ghi lại:

• – Cơn đau bắt đầu ở đâu và lan tới đâu.
• – Đau một bên hay cả hai bên.
• – Động tác nào làm đau tăng, như ngồi lâu, cúi, ho, hắt hơi hoặc lái xe.
• – Điều gì làm dễ chịu hơn, như đi lại nhẹ, đổi tư thế hoặc chườm ấm.
• – Có tê, châm chích, yếu cơ hoặc mất cảm giác ở chân hay không.

Khi có các chi tiết này, việc phân biệt giữa đau thần kinh tọa và những nguyên nhân đau lưng hoặc đau chân khác sẽ dễ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Đau thần kinh tọa có phải lúc nào cũng đau lưng không?

Không hẳn. Có người đau rõ ở lưng dưới, nhưng cũng có người thấy mông và chân đau nhiều hơn lưng. Điểm chung thường là cơn đau đi theo đường của dây thần kinh.

Nghỉ trên giường có tốt hơn không?

Nghỉ ngơi ngắn có thể cần thiết khi cơn đau bùng lên, nhưng nằm yên quá lâu thường không phải lựa chọn tốt. Vận động nhẹ và thay đổi tư thế đều đặn thường giúp cơ thể đỡ cứng.

Đi bộ khi đang đau có làm nặng hơn không?

Đi bộ ngắn, nhẹ thường là cách giữ vận động dễ áp dụng nhất. Nếu đi bộ làm cơn đau lan mạnh xuống chân, hãy giảm quãng đường và tốc độ.

Đau thần kinh tọa có tự hết không?

Nhiều trường hợp có thể cải thiện dần theo thời gian, nhất là khi phần kích thích ở rễ thần kinh giảm xuống. Tuy vậy, nếu đau kéo dài, tăng dần hoặc đi kèm tê yếu, cần được đánh giá.

Khi nào cần đi cấp cứu?

Khi có yếu hoặc tê ở cả hai chân, tê vùng quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn, không kiểm soát được tiểu tiện hoặc đại tiện, hoặc sau một chấn thương mạnh ở lưng. Đây là những dấu hiệu cần được kiểm tra ngay.