Đau nhức xương khớp ở người lớn tuổi: Các nguyên nhân phổ biến

Đau nhức xương khớp ở người lớn tuổi không phải lúc nào cũng chỉ là dấu hiệu “già đi”. Cơn đau có thể đến từ thoái hóa khớp, gout, viêm khớp dạng thấp, viêm gân, viêm bao hoạt dịch hoặc polymyalgia rheumatica. Muốn hiểu đúng, nên nhìn vị trí đau, kiểu đau, thời điểm nặng lên và các dấu hiệu đi kèm.

Những dấu hiệu cho thấy đây không chỉ là mỏi người

Đau cơ học và đau do viêm thường cho cảm giác khác nhau. Nếu khớp đau tăng khi leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống, cầm nắm hoặc đi bộ lâu rồi dịu bớt sau nghỉ, đó là kiểu rất hay gặp ở thoái hóa khớp và quá tải. Ngược lại, nếu khớp sưng, nóng, đỏ, cứng rõ vào buổi sáng hoặc đau ngay cả khi đang nghỉ, nhóm nguyên nhân viêm cần được nghĩ tới sớm hơn.

• – Đau tăng khi vận động rồi dịu bớt sau khi nghỉ thường gợi ý khớp bị mòn hoặc chịu tải quá mức.
• – Cứng khớp sau khi ngồi lâu hoặc thức dậy buổi sáng hay đi kèm thoái hóa khớp.
• – Sưng nóng đỏ, đau nhiều và khởi phát nhanh làm nghĩ tới gout, viêm khớp hoặc nhiễm trùng khớp.
• – Đau hai bên vai hoặc hai bên hông, kèm mỏi cứng rõ, gợi ý một nhóm nguyên nhân viêm khác.

Các nguyên nhân thường gặp ở người lớn tuổi

Thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp là nguyên nhân hay gặp nhất khi tuổi tăng lên. Sụn khớp mòn dần khiến khớp kém trơn tru, đau khi vận động và có thể cứng ngắn sau nghỉ. Gối, háng, bàn tay và cột sống là những vị trí thường bị ảnh hưởng. Cơn đau thường âm ỉ, tăng dần theo tháng hoặc theo năm, nhất là sau những ngày đi lại nhiều. Dấu hiệu gợi ý là đau càng dùng càng rõ, còn giảm tải thì dễ chịu hơn.

Viêm khớp dạng thấp và các bệnh viêm khớp khác

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn, không đơn giản là “khớp bị lão hóa”. Bệnh có thể gây sưng, đau và cứng khớp, thường rõ hơn vào buổi sáng và có xu hướng xuất hiện ở nhiều khớp cùng lúc. Ở người lớn tuổi, triệu chứng ban đầu đôi khi khá giống đau khớp thường ngày, nên dễ bị bỏ qua nếu chỉ nhìn từng cơn đau riêng lẻ.

Gout

Gout thường gây đau dữ dội, sưng, đỏ và nóng ở một khớp, nhiều khi khởi phát khá đột ngột. Ngón chân cái là vị trí kinh điển, nhưng cổ chân, đầu gối hoặc bàn chân cũng có thể bị ảnh hưởng. Gout liên quan đến tinh thể urat nên kiểu đau này khác với thoái hóa khớp vốn tiến triển chậm hơn. Nếu một khớp nóng, sưng nhanh và đau nhiều, cũng cần nghĩ tới nhiễm trùng khớp.

Viêm gân, viêm bao hoạt dịch và quá tải vận động

Không phải mọi cơn đau quanh khớp đều là bệnh của chính khớp. Ở người lớn tuổi, các gân và túi hoạt dịch quanh khớp cũng dễ bị kích thích sau khi leo cầu thang nhiều, ngồi lâu một tư thế, bê vật nặng hoặc vận động lặp đi lặp lại. Khi đó, đau thường khu trú quanh khớp, tăng lúc cử động một động tác nhất định và giảm khi giảm tải.

Polymyalgia rheumatica

Polymyalgia rheumatica là một nguyên nhân ít được nghĩ tới nhưng đáng chú ý ở người lớn tuổi, đặc biệt khi đau và cứng tập trung ở vai và hông, thường ở cả hai bên. Cơn cứng buổi sáng có thể làm người bệnh rất khó nâng tay, đứng lên hoặc xoay mình sau khi ngủ dậy. Nếu có thêm đau đầu mới xuất hiện, đau hàm khi nhai hoặc thay đổi thị lực, cần được đánh giá sớm.

Nên ghi lại gì trước khi đi khám

Khó nhất trong các cơn đau xương khớp không phải là cảm giác đau, mà là mô tả cho đúng. Một bản ghi ngắn gọn sẽ giúp cuộc trao đổi rõ hơn nhiều so với việc nói chung chung rằng “đau nhiều”.

• – Vị trí đau chính, ví dụ gối phải, vai hai bên hay hông trái.
• – Cơn đau bắt đầu khi nào và tiến triển nhanh hay chậm.
• – Đau tăng khi đi lại, khi nghỉ hay khi thức dậy buổi sáng.
• – Có sưng, nóng, đỏ, cứng khớp hoặc nghe lạo xạo hay không.
• – Có sốt, mệt, sụt cân, tê yếu, đau lan hay khó chịu khi nhai không.

Nếu người lớn tuổi đang có nhiều bệnh nền, đang dùng thuốc dài ngày hoặc từng bị gout, viêm khớp hay chấn thương cũ, những chi tiết đó cũng rất đáng kể. Càng mô tả cụ thể, việc đánh giá càng bớt mơ hồ.

Khi nào cần đi khám sớm?

Không nên tiếp tục chỉ tự theo dõi tại nhà khi cơn đau kèm khớp sưng nóng đỏ rõ, đau tăng nhanh, không thể chịu lực, tê yếu lan rộng, sốt hoặc cứng khớp kéo dài nhiều ngày. Những biểu hiện này có thể gợi ý gout cấp, viêm khớp viêm, nhiễm trùng khớp hoặc một vấn đề ngoài khớp cần kiểm tra trực tiếp. Đau sau té ngã hoặc sau một động tác xoay vặn mạnh cũng cần được lưu ý hơn ở người lớn tuổi.

Điểm mấu chốt khi đọc thông tin về đau nhức xương khớp

Điều có ích nhất là phân biệt đau cơ học với đau viêm. Đau tăng khi dùng khớp, đỡ khi nghỉ và tiến triển chậm thường nghiêng về thoái hóa hoặc quá tải. Đau kèm sưng nóng đỏ, cứng lâu sau ngủ dậy, đau hai bên hoặc có biểu hiện toàn thân lại nên được nhìn theo hướng viêm hoặc bệnh lý khác. Khi đọc nội dung sức khỏe trên mạng, ưu tiên phần mô tả triệu chứng, dấu hiệu đi kèm và cảnh báo cần đi khám. Những lời hứa kiểu “khỏi nhanh” hay “phù hợp cho mọi người” thường không giúp hiểu bệnh rõ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Người lớn tuổi đau xương khớp là do thoái hóa hết không?

Không. Thoái hóa khớp rất thường gặp, nhưng còn có viêm khớp dạng thấp, gout, viêm gân, viêm bao hoạt dịch và một số bệnh viêm khác. Nếu đau đi cùng sưng nóng đỏ, cứng kéo dài hoặc triệu chứng toàn thân, không nên mặc định rằng đó chỉ là thoái hóa.

Đau khớp sáng sớm hay sau vận động nói lên điều gì?

Đau tăng sau vận động và đỡ khi nghỉ thường gợi ý vấn đề cơ học như thoái hóa hoặc quá tải. Cứng và đau rõ vào buổi sáng, nhất là khi kéo dài lâu sau khi thức dậy, làm nghĩ nhiều hơn đến nhóm bệnh viêm khớp hoặc polymyalgia rheumatica.

Gout có thể chỉ đau một khớp không?

Có. Gout thường khởi phát ở một khớp, đau dữ dội, sưng đỏ và nóng. Ngón chân cái là vị trí hay gặp, nhưng cổ chân, đầu gối hoặc bàn chân cũng có thể bị ảnh hưởng. Một khớp đỏ và rất đau không nên chỉ nghĩ đơn giản là “bong gân” hay “trái gió trở trời”.

Khi nào đau vai hoặc hông ở người lớn tuổi cần nghĩ tới polymyalgia rheumatica?

Khi đau và cứng xuất hiện ở cả hai bên vai hoặc hông, đặc biệt là buổi sáng, kèm mệt mỏi hoặc cảm giác toàn thân không khỏe. Nếu có thêm đau đầu mới xuất hiện, đau hàm khi nhai hoặc thay đổi thị lực, cần đi khám sớm hơn vì có thể liên quan đến viêm mạch máu.

Có nên tự dùng thuốc giảm đau lâu dài không?

Không nên tự kéo dài việc dùng thuốc giảm đau mà chưa hiểu nguyên nhân. Một số thuốc có thể gây khó chịu dạ dày, ảnh hưởng thận hoặc tương tác với bệnh nền và thuốc đang dùng. Nếu đau tái phát nhiều lần hoặc cần dùng thuốc thường xuyên, nên để nhân viên y tế đánh giá nguyên nhân và mức độ phù hợp.