Bệnh lý xương khớp: Dấu hiệu, nguyên nhân và chăm sóc

Nhiều vấn đề ở hệ xương khớp bắt đầu khá âm thầm. Có người chỉ thấy cứng khớp buổi sáng, có người đau tăng khi đi lại, cũng có người phát hiện bất thường sau một cú ngã nhẹ. Hiểu đúng bệnh lý xương khớp giúp chọn cách theo dõi và chăm sóc hợp lý hơn thay vì chỉ chịu đựng cho qua.

Nhóm bệnh này khá rộng, từ thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gout, loãng xương đến chấn thương quanh khớp và vấn đề ở cột sống. Điểm chung là đều có thể làm giảm vận động và tăng đau nếu không được chú ý sớm.

Bệnh lý xương khớp thường gặp

Thoái hóa khớp

Thoái hóa khớp là dạng rối loạn khớp rất phổ biến. MedlinePlus mô tả đây là tình trạng liên quan đến tuổi tác và hao mòn sụn khớp. Khi lớp sụn bảo vệ mòn dần, xương cọ vào nhau nhiều hơn, từ đó sinh ra đau, cứng khớp và hạn chế vận động.

Người bệnh thường thấy đau rõ hơn khi dùng khớp nhiều, đi lại lâu hoặc leo cầu thang. Một số vị trí hay gặp là gối, háng, bàn tay, cổ và lưng dưới.

Viêm khớp dạng thấp

Đây là bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công mô khớp. Khớp có thể sưng, nóng, đau và cứng, thường ảnh hưởng hai bên cơ thể khá đối xứng. Cứng khớp buổi sáng kéo dài là một dấu hiệu đáng lưu ý.

Viêm khớp dạng thấp có thể làm khó vận động, gây mệt mỏi, giảm năng lượng và ảnh hưởng đến nhiều hoạt động thường ngày như cầm nắm, mặc áo hay bước lên cầu thang.

Gout

Gout là một dạng viêm khớp do acid uric tăng cao và tạo tinh thể trong khớp. Cơn gout thường đến đột ngột, đau nhiều, khớp sưng đỏ và nóng. Theo MedlinePlus, gout hay xuất hiện ở ngón chân cái nhưng cũng có thể gặp ở cổ chân hoặc đầu gối.

Điểm dễ nhận ra của gout là cơn đau có thể bùng lên rất nhanh, nhất là vào ban đêm. Một số người có các đợt tái phát theo chu kỳ, giữa những đợt đó khớp gần như trở lại bình thường.

Loãng xương

Loãng xương làm xương yếu và giòn hơn, nên nguy cơ gãy xương tăng lên. NIAMS gọi đây là “bệnh thầm lặng” vì nhiều người không có triệu chứng rõ cho đến khi xảy ra gãy xương. Khi đã có biểu hiện, người bệnh có thể đau lưng, giảm chiều cao hoặc gù lưng hơn trước.

Loãng xương cũng có thể gặp ở nam giới, người ít vận động, người hút thuốc, uống rượu nhiều hoặc có chế độ ăn thiếu canxi và vitamin D.

Dấu hiệu không nên xem nhẹ

Không phải cơn đau nào cũng là mỏi cơ đơn giản. Những dấu hiệu nên chú ý gồm đau kéo dài nhiều ngày, cứng khớp buổi sáng, sưng to bất thường, đỏ hoặc nóng khớp, và giảm rõ khả năng cử động. Nếu khớp bắt đầu gây khó khi cầm nắm, đi lại hoặc đứng lên ngồi xuống, đã đến lúc cần theo dõi kỹ hơn.

Tính chất cơn đau cũng gợi ý nhiều điều. Đau tăng khi vận động và dịu bớt khi nghỉ thường gặp ở thoái hóa khớp. Đau kèm cứng khớp kéo dài, đặc biệt vào buổi sáng, thường khiến bác sĩ nghĩ nhiều hơn đến viêm khớp dạng thấp. Cơn đau đột ngột, dữ dội, chỉ một khớp sưng đỏ rõ lại rất hay gặp ở gout.

Loãng xương thì khó nhận ra hơn vì thường không ồn ào. Một cú ngã rất nhẹ mà đã gãy xương, hoặc đau lưng bất thường sau một động tác bình thường, đều là tín hiệu cần để ý. Nếu cơ thể bắt đầu thay đổi dáng đứng, dáng đi hoặc chiều cao giảm dần, không nên xem đó là chuyện “già đi tự nhiên”.

Ai dễ gặp hơn

Tuổi tác là yếu tố lớn, nhất là với thoái hóa khớp và loãng xương. Khi cơ thể già đi, sụn khớp và xương đều có thể thay đổi theo hướng kém bền vững hơn. Nhưng bệnh lý xương khớp không chờ đến tuổi cao mới xuất hiện.

Người từng chấn thương khớp, phải lao động nặng, đứng lâu, quỳ lâu, hoặc có thói quen tập luyện quá tải cũng dễ gặp vấn đề sớm hơn. Thừa cân làm tăng áp lực lên khớp chịu lực như gối và háng. Với gout, nguy cơ thường cao hơn khi có uống rượu nhiều, chế độ ăn nhiều purine, bệnh thận hoặc tăng huyết áp.

Riêng viêm khớp dạng thấp có thể xuất hiện ở người trưởng thành nhiều độ tuổi khác nhau, nhưng nữ giới thường gặp nhiều hơn. Hút thuốc cũng là yếu tố bất lợi cho sức khỏe khớp và xương.

Cách chăm sóc hằng ngày

Giữ vận động là một phần quan trọng của chăm sóc xương khớp. CDC cho biết hoạt động thể chất có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng ở người bị viêm khớp. Đi bộ vừa phải, đạp xe, bơi hoặc tập dưới nước thường phù hợp hơn các bài tạo áp lực mạnh lên khớp.

Nên bắt đầu chậm và tăng dần theo khả năng. Nếu mới chuyển từ ít vận động sang vận động nhiều, khớp có thể hơi nhức hoặc cứng trong thời gian đầu, nhưng cảm giác này không nên kéo dài. Khi cơn đau tăng rõ sau khi tập, cần xem lại cường độ và kiểu vận động.

Giữ cân nặng hợp lý giúp giảm tải cho khớp gối và háng. Bữa ăn đủ đạm, rau, trái cây, canxi và vitamin D hỗ trợ cho xương tốt hơn một chế độ ăn thất thường. Người có nguy cơ loãng xương cũng nên quan tâm đến việc bỏ thuốc lá, hạn chế rượu và duy trì vận động chịu lực vừa phải theo khả năng.

Trong sinh hoạt hằng ngày, nên tránh lặp lại một động tác quá lâu. Ngồi lâu, đứng lâu, bê nặng hoặc cúi vặn người đột ngột đều có thể làm triệu chứng nặng hơn. Chườm ấm giúp cơ quanh khớp bớt căng; chườm lạnh hữu ích khi khớp mới sưng hoặc đau sau vận động.

Khi nào cần đi khám sớm

Nên đi khám khi đau khớp kéo dài hơn vài ngày, khi sưng, đỏ hoặc nóng khớp xuất hiện, hoặc khi cơn đau làm ảnh hưởng rõ đến công việc và giấc ngủ. Đau khớp đi kèm sốt, sụt cân không chủ ý, cứng khớp buổi sáng kéo dài hoặc đau nhiều khớp cùng lúc cũng cần được đánh giá sớm.

Khớp biến dạng sau chấn thương, không thể chịu lực, đau dữ dội hoặc sưng nóng đỏ kèm sốt là những dấu hiệu cần đi khám ngay.

Với đau lan từ cổ xuống tay, tê yếu, đau lưng kéo dài kèm cảm giác yếu chân hoặc khó đi lại, không nên chỉ nghỉ ngơi rồi chờ tự hết. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến cột sống, đĩa đệm hoặc thần kinh, cần được kiểm tra đúng mức.

Chủ đề liên quan trong chuyên mục

• – Thoái hóa cột sống, dấu hiệu thường gặp
• – Thoát vị đĩa đệm, dấu hiệu cảnh báo
• – Viêm đa khớp dạng thấp, biểu hiện thường gặp
• – Gout là gì, dấu hiệu nhận biết
• – Hướng dẫn chăm sóc đau lưng và cứng khớp tại nhà

Câu hỏi thường gặp

Bệnh lý xương khớp có chỉ gặp ở người lớn tuổi không?

Không. Tuổi cao làm nguy cơ tăng lên, nhưng người trẻ vẫn có thể gặp chấn thương khớp, gout, viêm khớp dạng thấp hoặc đau cột sống do quá tải và tư thế.

Đau khớp kéo dài bao lâu thì nên đi khám?

Nếu đau kéo dài vài ngày mà không giảm, hoặc tái diễn nhiều lần, nên đi khám sớm. Cần đi khám nhanh hơn nếu có sưng, đỏ, nóng, sốt hoặc hạn chế vận động rõ.

Vận động có làm khớp đau nặng thêm không?

Vận động phù hợp thường có lợi. CDC ghi nhận hoạt động thể chất có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng ở người bị viêm khớp. Điều cần tránh là tập quá sức hoặc chọn động tác làm đau tăng rõ rệt.

Loãng xương có phải là bệnh lý xương khớp không?

Có. Loãng xương thuộc nhóm bệnh xương vì làm xương yếu và dễ gãy hơn. Điểm khó là bệnh thường không có dấu hiệu rõ cho đến khi xảy ra gãy xương hoặc xẹp đốt sống.

Khi nào đau khớp cần đi cấp cứu?

Khi khớp biến dạng sau chấn thương, không thể sử dụng chi, sưng đột ngột, hoặc khớp sưng nóng đỏ kèm sốt. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá ngay để tránh bỏ sót chấn thương nặng hoặc nhiễm trùng khớp.